« رَبِّ قَدْ آتَيْتَنِي مِنَ الْمُلْكِ » خذاوندا ! به من داذى ملك مصر ؛ و معنى ملك مصر از آن جهت گفتيم كى « من » تبعيض را است زيرا كى خذاى - تعالى - كلّى ملك بيوسف نداذ ؛ و گفته‌اند : « من » بيانرا است . « وَ عَلَّمْتَنِي مِنْ تَأْوِيلِ الْأَحادِيثِ » و مرا درآموزانيذى تفسير كتب خوذ كى بر انبيا منزل كردى ( 648 ) ؛ و گفته‌اند : تعبير خواب ؛ و « من » تبعيض را است يا بيانرا ، چنانك در اوّل گفتيم . « فاطِرَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضِ أَنْتَ وَلِيِّي » تو آفرينندهء آسمانها و زمينى ؛ تو ناصر و معين و ولىّ تدبير منى « فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ » در دنيا و آخرة . « توفّنى مسلما » اقبضنى على الإسلام مخلصا في الطّاعة ، مرا در طاعت خوذ مخلص دار و مرا بر مسلمانى بميران . ابن جرير گويذ : طلب مرگ كرد و جز او كس طلب مرگ نكرد ؛ و گفته‌اند : اين نه سؤال مرگ بوذ ، معنى آن آنست كى آن روز كى مرا بميرانى مرا مسلمان بميران . « وَ أَلْحِقْنِي بِالصَّالِحِينَ » و مرا بانبيا و رسل در رسان ؛ و گفته‌اند : مرادش آباء خوذاند : إبراهيم و اسحق و يعقوب ؛ و گفته‌اند : بهشت . « ذلِكَ مِنْ أَنْباءِ الْغَيْبِ » يعنى خبر يوسف از خبرهاى عظيمست ، قد غبت عنها ، تو از آن غايب بوذى « نُوحِيهِ إِلَيْكَ » نرسل به اليك جبرئيل و لم يكن من علمك و لا من علم قومك ، در رسانيذن آن به تو جبرئيل به تو فرستاذيم و آن نه علم تو بوذ و نه علم قوم تو . « وَ ما كُنْتَ لَدَيْهِمْ » اى لدى ( 649 ) بنى يعقوب ، و تو نزد فرزندان يعقوب نبوذى در آن وقت كى اين حوادث بر ايشان طارى شذ « إِذْ أَجْمَعُوا أَمْرَهُمْ » چون قصد كردند كى يوسف را در چاه اندازند « وَ هُمْ يَمْكُرُونَ » بيوسف ، و با يوسف مكر مىكردند ؛ و گفته‌اند : با يعقوب مكر مىكردند . « وَ ما أَكْثَرُ النَّاسِ وَ لَوْ حَرَصْتَ بِمُؤْمِنِينَ » چون جهوذان و قريش رسول را - عليه السّلم - از قصّهء يوسف سؤال كرد 2256 و رسول ايشانرا بوحي حق از قصّهء او - كما هي - خبر داذ ، اميد مىداشت كى ايمان آرند ؛ فلم يكونوا عند ظنّه ، نه چنان آمذند كى ظنّ رسول بوذ . اين آيت منزل شذ ؛ و تقديرش چنين است : و ما اكثر الناس بمؤمنين و لو حرصت اجتهدت كلّ الاجتهاد ، اكثر مردم ايمان نيارند و اگر تو اجتهاد بليغ نمايى كى آن تعلّق به خداى - تعالى - دارذ . « وَ ما تَسْئَلُهُمْ عَلَيْهِ » اى على القرآن ؛ و گفته‌اند : بر رسانيذن ؛ و گفته‌اند : بر قصّهء يوسف . و نمىخواهى از ايشان باداء رسالت يا بر خواندن قرآن بر ايشان يا در رسانيذن قصّهء